يكى از وظايف حكمرانان كرمان مراقبت بر احوال بلوچستان و رسيدگى به امور ديوانى آنجا از جمله عزل و نصب ضابطها و سردارها و ناظمها و كلانتران و مباشران و جمع‌آورى ماليات بود . فيروز ميرزا ( فرمانفرماى اول ) به همين مناسبت بود كه در زمستان 1297 قمرى سفرى براى آگاه شدن از مسائل آن خطه بدانجا رفت و سفرنامهء كوچكى - ولى مفيد - از آن سفر نوشت كه به بنيان‌گذارى حافظ فرمانفرمائيان نوهء او به چاپ رسيده است « 1 » . سلطان عبد الحميد ناصر الدوله هم كه حدود يازده سال حاكم كرمان بود بنا به استنباطات آقاى محمد رسول درياگشت در تعليقات خود مؤلف سفرنامهء مجهول المسافرى است كه توسط او به چاپ رسانيده است . عبد الحميد بنا به ملحقات احمد وزيرى بر تاريخ كرمان و قبول آقاى دكتر باستانى پاريزى شش سفر به سرزمين بلوچستان رفت . ايشان هم پذيرفته است كه سفرنامهء مجهول المسافرى كه نسخهء خطىاش جزو كتابخانه ظل السلطان ( بعدها در اختيار فرزندش صارم الدوله ) بود « 2 » بطور قطعى مىبايد گزارش يكى از سفرهاى عبد الحميد ميرزا به بلوچستان باشد و زمان تحرير آن را به قرائن مندرجات متن ميان سالهاى 1299 - 1303 تخمين كرده است . مسافرت‌نامهء عبد الحسين ميرزا 3 عبد الحسين ميرزا به مانند پدر و برادر سفر درازمدت باحشمتى را در قسمتى از بلوچستان شرقى گذرانيد و به پيروى از پدر سفرنامه‌اى نوشت اما مبسوطتر ، مفيدتر و امروزىتر كه به گمان من هميشه يكى از مراجع اصلى براى مطالعات مربوط به بلوچستان خواهد بود « 3 » . مسافرت‌نامهء او تنها شرح مسير سفر و گزارش جاهاى ديده‌شده نيست . از مزاياى آن بر افزودن بخشهاى جغرافيايى مبسوط و شرح راهها و منازل و اسامى آباديها ، گذرگاهها ، طايفه‌ها ، محصولات ، سرشمار نفوس خانوارها و نام كدخدايان و كلانتران و ريش‌سفيدان و ضابطان و مباشران است كه به‌دقت تمام دنبال هر بخش از سفر آورده شده است . كار مهم ديگرى كه براى تكميل مسافرت‌نامه كرده است تا اطلاعات مربوط به بلوچستان كم‌وكسر نداشته باشد الحاق مباحث جغرافيايى خاص براى ناحيهء رودبار بشاگردست ، منطقه‌اى كه ديدار آنجا نصيب عبد الحسين ميرزا نشد . ولى او دستور داده است كه كيفيات جغرافيايى و محيطى و ديوانى آن سرزمين تقريبا نامكشوف را برايش گردآورى كنند به‌منظور آنكه به مسافرت‌نامهء خود برافزايد . بنابرين بخشهايى از مسافرت‌نامه نوشتهء شخص اوست و بخشهايى گردآورى و نوشتهء منشيان و كسانى كه فرصت نگارش شنيده‌ها و ديده‌ها را داشته‌اند . شايد ميرزا احمد اديب كرمانى كه از همراهانش

--> ( 1 ) - سفرنامهء كرمان و بلوچستان . به كوشش منصوره نظام ما فى ( اتحاديه ) . تهران 1342 . ( 2 ) - متعلق به كتابخانه عمومى اصفهان كه توسط محمد رسول درياگشت به طبع رسيده است ( كرمان 1370 ) . ( 3 ) - از حكام ديگرى كه همت كرد و سفرنامه‌اى دربارهء بلوچستان نوشت محمود علاء الملك طباطبايى ديباست . ذكر آن در بخش مراجع خواهد آمد .